ภาษาบาลีสำหรับผู้เริ่มต้น/บทที่ 3

จาก วิกิตำรา
ไปยังการนำทาง ไปยังการค้นหา

คำศัพท์[แก้ไข]

คำศัพท์ ความหมาย
อักษรไทย อักษรโรมัน
คำนาม (เพศชาย + ลงท้ายด้วย -a /อะ/)
รถ ratha รถ, พาหนะ, รถศึก
ปาท pāda เท้า (บาท)
สาวก sāvaka ลูกศิษย์ (สาวก)
อสฺส assa ม้า (อัศวะ ในภาษาสันสกฤต)
ปาสาณ pāsāṇa หิน, ก้อนหิน
โจร cora โจร
สกฏ sakaṭa เกวียน
มคฺค magga เส้นทาง (มรรค ในภาษาสันกฤต)
สมณ samaṇa พระสงฆ์ (สมณะ)
มิค miga กวาง (มฤค ในภาษาสันสกฤต)
กกจ kakaca เลื่อย
ปญฺฑิต paṇḍita บัณฑิต, ผู้ฉลาด
หตฺถ hattha หัตถ์, มือ
ทีป dīpa ตะเกียง, ดวงไฟ (ประทีป), เกาะ
สคฺค sagga สวรรค์ (ภาษาสันกฤต)
สร sara ศร (ภาษาสันกฤต)
ขคฺค khagga ดาบ (พระขรรค์)

การผันคำนามเพศชายที่ลงท้ายด้วย -a[แก้ไข]

การผันคำนามเพศชายที่ลงท้ายด้วย -a ให้ทำหน้าที่เป็นเครื่องมือในการกระทำ มีหลักการดังนี้

เครื่องมือในการกระทำ ในภาษาบาลีเรียกว่า ตติยา ตรงกับภาษาอังกฤษคำว่า Instrumental หมายถึง นามในประโยคที่ทำหน้าที่เป็นเครื่องมือที่ใช้ในการกระทำ เช่น
ฉันเขียนจดหมายด้วยปากกา - ปากกา ทำหน้าที่เป็น เครื่องมือในการกระทำ โดยมีคำว่า ด้วย เป็นตัวบ่ง
ในภาษาบาลี เมื่อแปลนามที่ทำหน้าที่เครื่องมือในการกระทำ ออกมาเป็นภาษาไทย จะให้ความหมายว่า ด้วย..., สู่..., โดย..., กับ..., อัน... หรือ ตาม...


1. ถ้าคำนามเป็นเอกพจน์ ให้เติม -ena ที่ท้ายต้นเค้าคำนาม (เติม -เอน /เอนะ/ ท้ายคำ)
เอกพจน์ + ชา่ย + เครื่องมือ
nara + ena = narena (นเรน)
mātula + ena = mātulena (มาตุเลน)
kassaka + ena = kassakena (กสฺสเกน)


จากการผันข้างต้น ได้ความหมายว่า ด้วยคน, โดยคน, ด้วยลุง, โดยลุง, กับลุง, ด้วยชาวนา, โดยชาวนา, กับชาวนา, อันชาวนา, ฯลฯ
2. ถ้าคำนามเป็นพหูพจน์ ให้เติม -ehi ที่ท้ายต้นเค้าคำนาม (เติม -เอหิ ท้ายคำ)
หมายเหตุ ในภาษาบาลีโบราณ จะใช้ -ebhi แทน -ehi
พหูพจน์ + ชา่ย + เครื่องมือ
nara + ehi = narehi (นเรหิ)
mātula + ehi = mātulehi (มาตุเลหิ)
kassaka + ehi = kassakehi (กสฺสเกหิ)


3. คำนามที่ใช้กับบุพบท saddhiṃ (สทฺธิงฺ) และ saha (สห) ที่แปลว่า พร้อมด้วย, พร้อมกับ จะผันตามหลักนี้ (คำนามผันการกเครื่องมือ + saddhiṃ, saha) ซึ่งส่วนใหญ่จะใช้บุพบทสองตัวนี้กับคำนามที่เป็นสิ่งมีชีวิต ไม่นิยมใช้กับคำนามที่เป็นสิ่งของ

รูปแบบประโยค[แก้ไข]

ประโยคในภาษาบาลีเมื่อมีเครื่องมือจะเรียงเป็น ประธาน + เครื่องมือ + กรรมตรง + กริยา (S Inst. O V) เช่น

เอกพจน์
Samaṇo narena saddhiṃ gāmaṃ gacchati.
สมโณ นเรน สทฺธึ คามํ คจฺฉติ
พระสงฆ์ ผู้ชาย
(เครื่องมือ)
พร้อมกับ หมู่บ้าน
(กรรมตรง)
ไป
= พระสงฆ์ไปยังหมู่บ้านพร้อมกับผู้ชาย


Putto mātulena saha candaṃ passati.
ปุตฺโต มาตุเลน สห จนฺทํ ปสฺสติ
บุตร ลุง
(เครื่องมือ)
พร้อมกับ ดวงจันทร์
(กรรมตรง)
มองดู
= บุตรมองดูดวงจันทร์พร้อมกับลุง


Kassako kakacena rukkhaṃ chindati.
กสฺสโก กกเจน รุกขํ ฉินฺทติ
ชาวนา (ด้วย) เลื่อย
(เครื่องมือ)
ต้นไม้
(กรรมตรง)
ตัด
= ชาวนาตัดต้นไม้ด้วยเลื่อย


พหูพจน์
Samaṇā narehi saddhiṃ gāmaṃ gacchanti. (สมณา นเรหิ สทฺธึ คามํ คจฺฉนฺติ) = หมู่พระสงฆ์ไปยังหมู่บ้านพร้อมด้วยพวกผู้ชาย
Puttā mātulehi saha candaṃ passanti. (ปุตฺตา มาตุเลหิ สห จนฺทํ ปสฺสนฺติ) = พวกบุตรมองดูพระจันทร์พร้อมกับพวกลุง
Kassakā kakacehi rukkhe chindanti. (กสฺสกา กกเจหิ รุกฺเข ฉินฺทนฺติ) = พวกชาวนาตัดต้นไม้ทั้งหลายด้วยเลื่อยทั้งหลาย


แบบฝึกหัด[แก้ไข]

จงแปลเป็นภาษาไทย[แก้ไข]

  1. Buddho sāvakehi saddhiṃ vihāraṃ gacchati.
  2. Puriso puttena saha dīpaṃ dhāvati.
  3. Kassako sarena sigālaṃ vijjhati.
  4. Brāhmaṇā mātulena saha pabbataṃ āruhanti.
  5. Puttā pādehi kukkure paharanti.
  6. Mātulo puttehi saddhiṃ rathena gāmaṃ āgacchati.
  7. Kumārā hatthehi patte āharanti.
  8. Coro maggena assaṃ harati.
  9. Kassako āvāṭaṃ oruhati.
  10. Bhūpālā paṇḍitehi saha samaṇe passanti.
  11. Paṇḍito bhūpālena saha Tathāgataṃ vandati.
  12. Puttā sahāyena saddhiṃ odanaṃ bhuñjanti.
  13. Vāṇijo pāsāṇena migaṃ paharati.
  14. Sunakhā pādehi āvāṭe khaṇanti.
  15. Brāhmaṇo puttena saha suriyaṃ vandati.
  16. Kassako soṇehi saddhiṃ rukkhe rakkhati.
  17. Sugato sāvakehi saha vihāraṃ āgacchati.
  18. Yācako pattena bhattaṃ āharati.
  19. Paṇḍitā saggaṃ gacchanti.
  20. Kumārā assehi saddhiṃ gāmaṃ dhāvanti.
  21. Coro khaggena naraṃ paharati.
  22. Vānijo sakaṭena dīpe āharati.
  23. Assā maggena dhāvanti.
  24. Sigālā migehi saddhiṃ pabbataṃ dhāvanti.
  25. Bhūpālo paṇḍitena saha manusse rakkhati.

จงแปลเป็นภาษาบาลี[แก้ไข]

  1. พระสงฆ์เห็นพระพุทธเจ้าพร้อมกับมิตรของพระองค์
  2. เหล่าพระสงฆ์ไปยังวิหารพร้อมกับพระพุทธองค์
  3. ม้าวิ่งไปยังภูเขาพร้อมกับสุนัขทั้งหลาย
  4. เด็กผู้ชายทุบตะเกียงด้วยก้อนหิน
  5. เหล่าพ่อค้ายิงกวางด้วยลูกธนูทั้งหลาย
  6. พวกชาวนาปลูกเมล็ดทั้งหลายด้วยมือทั้งหลาย
  7. พวกเด็กผู้ชายไปยังวิหารด้วยรถพร้อมกับพวกลุง
  8. พราหมณ์หุงข้าวพร้อมกับเพื่อน
  9. พระราชาปกป้องเกาะด้วยบัณฑิตทั้งหลาย
  10. เหล่าพระราชากราบเหล่าพระสงฆ์พร้อมกับพระราชบุตรทั้งหลาย
  11. เหล่าขโมยนำม้าทั้งหลายไปยังเกาะ
  12. เหล่าสาวกปีนภูเขาทั้งหลายไปพร้อมกับพวกผู้ชาย
  13. พวกพ่อค้าตัดต้นไม้ทั้งหลายพร้อมกับเหล่าชาวนา
  14. ขอทานปลูกเมล็ดพร้อมกับเพื่อน
  15. พราหมณ์มองดูพระจันทร์พร้อมกับลุง
  16. ขโมยทำร้ายม้าด้วยดาบ
  17. บุตรนำข้าวมาด้วยถ้วย
  18. เหล่าเด็กผู้ชายวิ่งไปยังภูเขาพร้อมกับสุนัขทั้งหลาย
  19. เหล่าพ่อค้ามายังหมู่บ้านด้วยเกวียนทั้งหลายพร้อมกับพวกชาวนา
  20. พวกลุงมายังวิหารด้วยรถทั้งหลายพร้อมกับพวกลูกชาย
  21. หมาไนทั้งหลายวิ่งไปยังภูเขาด้วยถนน
  22. พวกสุนัขขุดหลุมปลูกเมล็ดทั้งหลายด้วยเท้าทั้งหลาย
  23. ผู้ชายนำเลื่อยมาด้วยมือ
  24. เหล่าสมณะไปยังสวรรค์
  25. พระพุทธเจ้าเสด็จมายังหมู่บ้านพร้อมด้วยเหล่าสาวก

สารบัญ[แก้ไข]

บทนำ - การอ่านออกเสียง
บทที่ 1 - การผันคำนามเพศชายที่ลงท้ายด้วย -a ที่ทำหน้าที่เป็นประธาน รูปเอกพจน์และพหูพจน์, การผันกริยากาลปัจจุบันสำหรับประธานบุรุษที่ 3 เอกพจน์และพหูพจน์
บทที่ 2 - การผันคำนามเพศชายที่ลงท้ายด้วย -a ที่ทำหน้าที่เป็นกรรมตรง รูปเอกพจน์และพหูพจน์
บทที่ 3 - การผันคำนามเพศชายที่ลงท้ายด้วย -a ที่ทำหน้าที่เป็นเครื่องมือ รูปเอกพจน์และพหูพจน์
บทที่ 4 - การผันคำนามเพศชายที่ลงท้ายด้วย -a ที่ทำหน้าที่เป็นต้นกำเนิด รูปเอกพจน์และพหูพจน์
บทที่ 5 - การผันคำนามเพศชายที่ลงท้ายด้วย -a ที่ทำหน้าที่เป็นกรรมรอง รูปเอกพจน์และพหูพจน์
บทที่ 6 - การผันคำนามเพศชายที่ลงท้ายด้วย -a ที่ทำหน้าที่เป็นเจ้าของ รูปเอกพจน์และพหูพจน์
บทที่ 7 - การผันคำนามเพศชายที่ลงท้ายด้วย -a ที่ทำหน้าที่เป็นสถานที่ รูปเอกพจน์และพหูพจน์
บทที่ 8 - การผันคำนามเพศชายที่ลงท้ายด้วย -a ที่ทำหน้าที่เป็นการเรียกขาน รูปเอกพจน์และพหูพจน์, การผันคำนามเพศกลางที่ลงท้ายด้วย -a
บทที่ 9 - การสร้างคำนามจากกริยา
บทที่ 10 - การผันคำกริยาเพื่อไม่ให้ระบุกาล
บทที่ 11 - การผันคำกริยาเพื่อบอกเหตุการณ์ที่กำลังเกิดขึ้น ณ ปัจจุบัน, การผันคำนามเพศชายและเพศกลาง
บทที่ 12 - การผันคำกริยาในกาลปัจจุบัน และบอกความเป็นผู้กระทำ
บทที่ 13 - การผันคำกริยาในกาลปัจจุบัน และบอกความเป็นผู้กระทำ (ภาคต่อ)
บทที่ 14 - การผันคำกริยาเพื่อบอกกาลอนาคต
บทที่ 15 - การผันคำกริยาเพื่อบอกความเป็นไปได้และคำแนะนำ
บทที่ 16 - การผันคำกริยาเพื่อบอกคำสั่ง
บทที่ 17 - การผันคำกริยาเพื่อบอกกาลอดีต
บทที่ 18 - การผันคำนามเพศหญิงที่ลงท้ายด้วย -ā
บทที่ 19 - การผันคำกริยาเพื่อบอกเหตุการณ์ที่เพิ่งเกิดขึ้น
บทที่ 20 - การผันคำนามเพศหญิงที่ลงท้ายด้วย -i และ -ī
บทที่ 21 - การผันคำกริยาเพื่อบอกเหตุการณ์ที่กำลังเกิดขึ้น ณ ปัจจุบัน (ภาคต่อ), การผันคำนามเพศหญิง
บทที่ 22 - การผันคำกริยาเพื่อบอกความเป็นผู้ถูกกระทำในกาลอนาคต
บทที่ 23 - การผันคำกริยาเพื่อบอกการไหว้วานหรือการบังคับ
บทที่ 24 - การผันคำนามเพศหญิงที่ลงท้ายด้วย -u
บทที่ 25 - การผันคำนามเพศชายที่ลงท้ายด้วย -i
บทที่ 26 - การผันคำนามเพศชายที่ลงท้ายด้วย -ī
บทที่ 27 - การผันคำนามเพศชายที่ลงท้ายด้วย -u และ -ū
บทที่ 28 - การผันคำนามของผู้กระทำกริยา และคำนามที่บ่งบอกความสัมพันธ์ทางเครือญาติ
บทที่ 29 - การผันคำนามเพศกลางที่ลงท้ายด้วย -i และ -u
บทที่ 30 - การผันคำคุณศัพท์ที่ลงท้ายด้วย -vantu และ -mantu
บทที่ 31 - การผันคำสรรพนามบอกบุรุษ
บทที่ 32 - การผันคำสรรพนามบอกบุรุษ สรรพนามบอกความสัมพันธ์ สรรพนามบอกระยะ และสรรพนามบอกคำถาม
บทที่ 33 - รายการคำกริยาในภาษาบาลี, รายการคำที่นอกเหนือจากคำกริยาในภาษาบาลี